Het was al de derde keer dat ik dit hoorde: “Marja, de anderen praten niet met me. Als ik binnenkom zeggen ze niets”. Drie grote kerels. Zelfde afdeling. Alledrie gebruiken ze bijna dezelfde woorden.

“Hoe kom jij binnen? Doe eens voor?” vraag ik aan Peter. Hij loopt naar buiten en komt weer binnen. Hij staart recht voor zich uit, loopt naar de kast en mompelt vaag iets.

“Het nodigt mij niet uit om iets te zeggen.” Peter moet lachen. “Nee, dat zal wel niet.”

“En als jij nou de eerste stap zet?” vroeg ik. “Mmm” klinkt het niet al te enthousiast. “Moet dat? De anderen doen het toch ook niet?” “Als de anderen hetzelfde reageren op die vraag, wie neemt dan de eerste stap?”

Het is de opdracht voor de volgende keer.

We oefenen nog wat met binnenkomen. Eerst op een gespannen manier en dan op de uitademing. Dat ontspant namelijk meteen. Als je gespannen binnenkomt, heeft dat effect op de anderen. “Kom nu eens binnen op de uitademing.” Het resultaat is verbluffend. Een prettige, sympathieke man komt binnen, zegt vriendelijk goedendag en ik krijg meteen zin in een praatje. Dezelfde man, een wereld van verschil.

“Wat voel je?” “Ja, lekker opgelucht.” “En daarnet?” “Nou, gespannen en op mijn hoede.”

Na een maand vertellen de mannen weer alle drie hetzelfde. Dit keer vertellen ze dat ze elkaar echt gemeend groeten en dat ze ook over andere zaken praten dan het werk.

Deze oefening doe ik met politiebrigadiers, met telefonistes, technici en managers en iedereen is altijd verbluft over het resultaat.

Laatst had ik een groepje politiemensen, dat samen iets moest uitwerken. Ik vroeg wat de uitkomst was. “Nou, ik heb er niets aan gehad”, zei een van de vrouwen, “er werd niets gedaan en het bleef bij kankeren.” Ze keek me er streng bij aan.

“Wat heb je gedaan om het tij te keren?” vroeg ik. “Nou niets, dat kon niet, want het ging automatisch!” Vroeger zou ik ook zo gereageerd hebben.

Het gebeurt automatisch en ik heb er geen vat op. We maken ons afhankelijk van de sfeer in een groep. “Ik ga maar, want er is niets aan!”

En dat is nou net waar het vaak mis gaat. Wachten tot anderen iets doen. Tot collega’s iets veranderen. Tot onze vrienden of familie of levensgezel verandert, waardoor wij ons prettiger gaan voelen. Ik hoor het heel vaak. De sfeer op de afdeling is niet goed. Mijn collega is niet vriendelijk tegen me, enzovoort. We hebben veel meer in de melk te brokkelen dan we denken. Als we alles van anderen laten afhangen worden we slachtoffers van de situatie.

Hiermee geven we alle verantwoordelijkheid uit handen. Het is veel interessanter om zelf iets te doen. Want wat blijkt? Op het moment dat je zelf gaat experimenteren met ander gedrag, blijkt dat ook effect te hebben op de ander. Niet voor honderd procent maar toch zeker voor tachtig procent.

Als we een slecht humeur hebben en een ruimte met mensen binnenkomen, hebben we ook invloed op de sfeer. Andersom ook. Iemand met een vrolijke bui kan een zaal laten oplichten.

Wat een ontdekking toen ik erachter kwam, dat ik sfeer kon veranderen. Zowel in grote groepen mensen als in kleine groepjes. In een gesprek met een persoon en zelfs als ik alleen ben. Het werd een uitdaging. Het enige dat ik hoef te doen is een nieuwe beslissing nemen. Je intentie veranderen geeft kracht.

Een paar weken nadat ik hierover had geleerd, kwam ik thuis van vakantie. Er was een gigantische lekkage geweest en de plafonds van de badkamer en keuken waren geruïneerd. Mijn buren zaten met hetzelfde euvel en waarschuwden me dat de opzichter er niets aan wilde doen.

De opzichter kwam langs. Hij was een stevige kerel met ogen van staal en keek me aan met een harde blik. Vroeger was het ruzie geworden, want dit soort machogedrag bracht mijn adrenalinegehalte flink omhoog. Nu negeerde ik zijn opstelling, ik bleef rustig ademhalen en ik deed net of ik met een aardige man praatte. Ergens achter dat stalen masker moest een behulpzame vent te vinden zijn en daar richtte ik me op. Ik liet hem alle schade zien en vroeg hem wat hij kon doen. Tot mijn grote verbazing kreeg ik een nieuwe badkamer en een compleet nieuwe keuken. Hierna hebben we altijd een prettig contact gehad als er iets was.

Jaren later stelde ik hem voor aan de nieuwe bewoonster. Het eerste wat ze zei was: “Ik eis een nieuw plafond in de kamer!” En daar was hij weer: de macho. Hij sloeg zijn armen over elkaar, zette een been naar voren en zei: “Zo, eist u dat?” Ze heeft het niet gekregen.

Ach, het gebeurt me nog wel eens. De visite is weer naar huis en ik zeg teleurgesteld: ”Ik vond het helemaal geen interessante onderwerpen.” Zegt mijn vriendin: “Waar had je het over willen hebben, en waarom ben je daar niet over begonnen?”

Zo zie je maar weer, we blijven oefenen.

Tips:

• Ben je zenuwachtig voor een gesprek of een presentatie: stap naar binnen op de uitademing en begin te praten op de uitademing en voel het effect. Oefen steeds als je ergens binnenkomt. Als het je niet meteen lukt om ontspannen uit te ademen… zing mee met Halleluja van Liza, de winnares van Xfactor, op YouTube. Vooral de Ha… in de lage tonen. Laat het vanuit je buik komen. Het helpt echt. Ik doe het zelf ook en merk dat mijn stem dan veel beter en voller klinkt. Als je begint te spreken op de uitademing ontspan je. Oefen maar… je zult het ervaren. Liza is een goed voorbeeld van een ruime ademhaling.

• Je kunt natuurlijk ook naar yogales of fysiotherapie om te leren goed te ademen.

• Zit iets je niet lekker en loop je er al een tijd mee rond? Zeg dan eens, terwijl je de ander in de ogen kijkt en uitademt: “Ik wil heel graag eens met je praten, zullen we een kop koffie drinken samen?” Mijn ervaring is dat mensen even schrikken, nieuwsgierig zijn en graag bereid om te praten.Vaak is het voor hen ook een opluchting.

• Ben je ergens waar je de sfeer vervelend vindt: maak er een uitdaging van zelf de sfeer te veranderen. Zeg tegen jezelf: Ik bepaal zelf hoe ik me hier voel! Stap op iemand af die je aardig lijkt en begin een praatje. En dan niet over het weer: vreselijk hè die regen… begin het gesprek met iets positiefs.

Auteur: Marja Ruijterman. Uit: Gedachtenkracht

Binnen de rubrieken Bewustzijn & Spiritualiteit, Lichaam & Geest, Relaties & psychologie, Bewuste samenleving en Duurzaam ondernemen kun je bijdragen leveren. Als Partner van Keepondreaming kun je zo iets delen met de bezoekers van de website, interessante wetenswaardigheden of gedachten, die passen binnen de missie van Keepondreaming. Als wederdienst krijg je een jaar lang (d.w.z. tot eind 2012) gratis een banner op de site van Keepondreaming. In de rubriek van je bijdrage komen de banners (visitekaartjes) van de Partners onder elkaar te staan, naast de blogs.

En een lijst van alle Partners komt op deze pagina te staan. De banners zijn clickable en verwijzen de websitebezoeker naar jouw eigen site. Zo wordt Keepondreaming interessanter voor nog meer bezoekers, en via je blog of je banner kun je wat vertellen over jezelf.
Volgend jaar kijken we waar Keepondreaming dan staat. Volgens de 7 Habits of Highly Effective People valt te verwachten dat Keepondreaming dan weer flink gegroeid is. Als partner word je dan onderdeel van een Highly Effective netwerk, met als missie de vergroting van het bruto nationaal geluk.

Op basis van het aantal bezoekers van Keepondreaming zal er in het volgend jaar misschien een vergoeding gevraagd worden voor het partnerschap. Want jammer genoeg kost de website ook geld natuurlijk. Om nog meer geluk te kunnen verspreiden, zou Keepondreaming dan betaalde content van hele interessante en goede schrijvers kunnen gaan plaatsen. Maar dat zien we dan wel. Voor nu: Keepondreaming!

Als je trouwens interesse hebt om een artikel te plaatsen en partner te worden, stuur me dan een tweet of een DM via Twitter naar @KeepondreamingU

De temperatuur van de kern is ca 15 miljoen kelvin. Daar vinden fusiereacties plaats waarin waterstofkernen (protonen) uiteindelijk worden omgezet tot heliumkernen (alfadeeltjes). Per seconde wordt ca 700 miljoen ton waterstof in ca 695 miljoen ton helium omgezet. Het verschil, 4,4 miljoen ton, wordt uitgestraald in de vorm van gammastraling (fotonen) en neutrino’s.[4] De protonen vormen na enkele tussenstappen alfadeeltjes (stabiele heliumkernen, bestaande uit twee protonen en twee neutronen). 1,6% van de energie wordt geproduceerd door de koolstof-stikstofcyclus. De temperatuur van de kern zou te laag zijn voor kernfusie,[5] maar door het tunneleffect treden er toch fusiereacties op.

De energieproductie van de Zon per massa-eenheid is daardoor verrassend laag. Voor de gehele Zon is dit 194 µW/kg, maar in de relatief kleine schil waar de fusie plaatsvindt is dat 150 maal zo veel. Ter vergelijking: Het menselijk lichaam produceert 1,3 W/kg. De energieproductie in de kern is 0,272 W/m³, veel minder dan een kaarsvlam. Voor fusiereactoren op Aarde zijn dan ook veel hogere temperaturen van het plasma nodig (150 miljoen K) en worden andere kernen gebruikt die makkelijker fuseren. De geringe energieproductie van de zon per massa-eenheid in combinatie met het feit dat kernreacties per massa-eenheid miljoenen keren meer energie opleveren dan chemische reacties, zorgt ervoor dat het miljarden jaren duurt voordat de zon door haar energievoorraad heen is.

De meeste energie komt aanvankelijk vrij in de vorm van gammastraling. Deze straling heeft in het interieur van de Zon een zeer beperkte reikwijdte en steeds weer worden daar fotonen geabsorbeerd en weer uitgezonden als fotonen van iets lagere energie. De energie doet er erg lang over om de buitenste lagen van de Zon te bereiken. Schattingen variëren van 10 000 tot 170 000 jaar. Eén hoogenergetisch foton produceert tijdens dit proces uiteindelijk enkele miljoenen fotonen van lagere energie aan het oppervlak.

In tegenstelling tot de gevormde fotonen worden de tijdens kernfusie gevormde zonneneutrino’s niet of nauwelijks geabsorbeerd in de Zon. Ze bereiken de Aarde in acht minuten. Een groot probleem bij zonnemodellen was het tekort aan neutrino’s die op Aarde worden gedetecteerd (op grond van de uitgestraalde energie kan namelijk het aantal en de aard van de neutrino’s worden afgeleid). Dit verschil blijkt veroorzaakt te worden door neutrino-oscillatie.[6] De gevormde neutrino’s veranderen van smaak (e-neutrino’s oscilleren naar mu- en tau-neutrino’s) tijdens hun reis door de Zon en worden daardoor moeilijker gedetecteerd. Copyright-informatie over de achtergrondfoto: ESO and Joe DePasquale

http://nl.wikipedia.org/wiki/Zon#Kern

In totaal over 2011 (sinds 19 april) hebben bijna 1.000 mensen mijn site bezocht, waarvan meer dan 750 unieke bezoekers. Samen hebben zij 2.797 pagina’s bekeken. Een gemiddelde tijd op de site van 2:39 minuten vind ik best hoog voor een website, immers een heel vluchtig medium.

Het nieuwe jaar ga ik van Keepondreaming een nog veel groter succes maken, en daarvoor ga ik jullie hulp inroepen. Er komen gastblogs met interessante artikelen van interessante mensen met interessante inhoud. Let maar op!

Maarten de Vries
(webmaster)

We hebben dat in belangrijke mate zelf in de hand. Keepondreaming gaat verder op de ingeslagen weg, en de plannen zijn om de rimpeling van de cirkels verder uit te laten breiden. Vanuit de bezinning op het eigen bewustzijn, naar binnen kijken, telkens iets meer naar buiten kijken.
Wat is de relatie tussen bewustzijn en je lichaam? Kan yoga hieraan bijdragen? Tai chi?

En hoe staat het met de Ander? Wat kunnen we betekenen voor onze kinderen? Kunnen we hen bij de hand nemen en de weg wijzen in het leven? De weg die zij uiteindelijk zelf zullen moeten kiezen en moeten gaan. Hun weg. Wat kunnen wij doen voor hun geluk en compassie met anderen?
Wat kunnen wij doen om onze partner beter te begrijpen? Waarom een man reageert zoals hij doet en hoe een vrouw denkt en reageert? Om meer begrip te kweken tussen hen beiden en zo te bouwen aan liefde en compassie?

Als we zo gebouwd hebben aan een sterke basis, kunnen we dan ook iets doen voor de samenleving waarin we leven? Zijn we dan zo sterk geworden, dat we daarin ook onze positieve kracht kunnen laten gelden? Hoe kunnen we ontdekken en begrijpen, welke weg de ware is? Wat is duurzaamheid? In de complexe wereld waarin we leven, kunnen we onderscheiden tussen wat goed is en wat verkeerd?
En kunnen we het begrip opbrengen om te luisteren naar de vele zienswijzen, naar de tienduizend waarheden? Is er een waarheid die zegt wat goed is en wat fout? Al tastend kunnen we misschien met elkaar een betere wereld tot stand brengen in dit nieuwe jaar, met al onze onvolkomenheden.

Keepondreaming gaat dit jaar met nieuwe dromen tegemoet. Dromen die ook best werkelijkheid kunnen worden. Als je maar niet ophoudt te dromen. Ik wens iedereen een gezond en succesvol, en bovenal gelukkig 2012 toe, vol van nieuwe dromen om te verwezenlijken!

Bewustzijn en zelfbewustzijn leveren een evolutionair voordeel op, aldus Swaab. Immers heeft het dier dat zijn eigen situatie kan vergelijken met die van een ander een voorsprong op die ander. Hij kan verdergaande analyses maken en plannen wat te doen. Hij is in staat te functioneren in de complexe sociale interacties binnen een groep.

Swaab besteedt ook aandacht aan (al dan niet religieuze) opvattingen over de geest en de ziel. Om kort te gaan bestaan die volgens Swaab niet, en de psychologie is in zijn visie dus ook geen studie van de ziel, omdat de psyche niet bestaat. Psychologen bestuderen het gedrag voortkomend uit het functioneren van de hersenen, niets anders. Hij gaat ook in op de eerder door mij op deze website besproken therorieen van Pim van Lommel, die aan de hand van door hem in het kader van een omvangrijk onderzoek opgetekende zgn. Bijna Dood Ervaringen (BDE’s) tot de slotsom komt dat er meer op hemel en aarde is en “bewustzijn” een soort immateriele entiteit is die alom in het universum aanwezig is. Swaab veegt met de argumenten van Van Lommel de vloer aan, door er op te wijzen dat hij daarmee voorbij gaat aan de ontdekkingen van maar liefst vier Nobelprijswinnaars. Dat  autoriteitsargument vind ik dan weer minder overtuigend, want de Nobelprijswinnaar van vandaag is de onnozelaar van morgen. Dat is inherent aan wetenschap. We lachen nu om de geniale vondsten van de meest eminente geleerden uit het verleden.

Interessanter te lezen is, dat Swaab er op wijst dat de ervaringen die mensen beschrijven bij een BDE heel goed een produkt van onze hersenen kunnen zijn, en daar dus niets bovennatuurlijks aan is. Ervaringen van boven het lichaam te zweven, overledenen te zien, tunnels en een gevoel van grote vreedzaamheid komen voor bij kritieke toestanden (zuurstofgebrek e.d.) van de hersenen. Ook bij voorbeeld bij bewusteloos raken en epileptische aanvallen. De neurofysioloog Prof. Gert van Dijk wekt volgens Swaab enkele malen per week flauwvallen bij patienten op, wat tot dezelfde ervaringen als bij een BDE leidt. Dit gaat samen met (en heeft volgens Swaab als oorzaak) verminderde doorbloeding van de hersenen. De (veronder)stelling van Van Lommel, dat dit zich voordoet bij volledig ontbreken van hersenactiviteit verwerpt Swaab. Het EEG meet de hersenen slechts ondiep, en geeft dus een onvolledig inzicht in wat er zich afspeelt. Kortom, Swaab zegt: cardioloog houd je bij je leest.

Het is altijd leuk als professoren het met elkaar aan de stok krijgen, en kort Googlend zag ik ook alweer een professor in de psychologie, Douwe Draaisma, die zich weer aan zijn mede-professoren Swaab en Van Lommel stoort, omdat zij zich uitspreken over zaken buiten hun vakgebied. Hermans heeft het met zijn Onder Professoren al beschreven, dat dat er soms gezellig aan toe kan gaan.

Met de theorie van Van Lommel heb ik ook moeite vanwege het universele en tijdloze bewustzijn, dat door hem wordt verondersteld. Het lijkt mij juist vanuit het concept van bewustzijn lastig dit aan te nemen, omdat inherent is aan bewustzijn dat het een beperkt vizier heeft. Bovendien rijst de filosofische vraag wat het nut is van dit detacheren van een waarnemend individueel bewustzijn als het universele bewustzijn toch al tijdloos en universeel is. Waarom zou het universele bewustzijn (de Almachtige) deze exercitie dan doen? Ik zou in dat geval denken dat dat een vorm van Zichzelf bezighouden is uit verveling.

Swaab haalt in zijn uiteenzetting over het bewustzijn een belangrijk argument aan, dat ook pleit tegen het Godsbegrip. Als er wel iemand moet zijn, die dit alles geschapen heeft, dan rijst de vraag: wie heeft Hem dan geschapen? Kortom je lost een probleem op met een nieuw probleem. Zo zegt Swaab, dat de menselijke noties van “bewustzijn” allemaal ten onrechte uitgaan van dualistische opvatting van ons wezen, alsof er een soort waarnemer is buiten onszelf. Terwijl het gewoon onze hersenen zijn. Als onderbouwing van de emergente eigenschap van onze hersenen genaamd (zelf)bewustzijn wijst hij ook op de beperkte reikwijdte van onze aandacht. Wij zijn ons slechts bewust van die informatie, die binnen het beperkte vizier van de interactie tussen het netwerk van zenuwcellen en een aantal delen van de hersenen wordt geanalyseerd. Van de rest zijn wij ons niet bewust, we zien en horen het niet en slaan het niet op.

Hij geeft ook verschillende voorbeelden van waarnemen zonder bewustzijn.  Zo zijn er interessante voorbeelden van mensen die een opdracht krijgen en hele opvallende dingen gewoon niet zien (zie bvb. op You Tube het filmpje van de man in gorillapak tussen een groep mensen door loopt en door proefpersonen die met een opdracht naar dat filmpje moeten kijken niet wordt opgemerkt). Bij onderzoeken is aangetoond, dat waarneming en motorische uitvoering gemechaniseerd verlopen, en het bewustzijn daarvan een paar seconden achter de feiten aan loopt. Als de bewuste waarneming gestoord wordt, dan wordt de handeling wel uitgevoerd, maar men is zich er niet meer van bewust. Ook kan bij ontkoppeling van de hersenhelften informatie die aan de ene kant aankomt, wel waargenomen worden, zonder dat dit bewust wordt ervaren.

Anderzijds vind ik de mechanistische visie van Swaab ook niet bevredigend. De indruk blijft bij mij bestaan, dat bewustzijn en zelfbewustzijn wel inherente eigenschappen van alle materie zijn. Het zelfbewustzijn van mensen is volgens Swaab niet een ander bewustzijn dan dat van dieren, hooguit van een hoger niveau. Daar ben ik het van harte mee eens. Eksters blijken in staat zichzelf te herkennen in de spiegel. En ik heb wel eens een moedereend terug zien lopen de weg op naar haar kuikentje, dat was aangereden, pogend dit mee te slepen. Ze was zich kennelijk toch bewust, dat hier iets niet in de haak was en hoewel ze niet kon tellen had ze meteen door dat er eentje in de problemen was. Dus ook een moedereend kent bewustzijn en compassie. Swaab noemt zelf ook de eencellige, die toch in de gaten heeft als er iets eetbaars in de buurt is.

Kortom er is een bezieling, die leidt tot de ordening in de natuur. Zonder die bezieling hebben levende organismen, van eencellige tot aan de mens, geen doel. Dat doel is om zichzelf en de soort in stand te houden en zich te ontplooien. Deze eigenschap van bewustzijn is ook terug te zien in de plasticiteit van onze hersenen: onze hersenen kunnen zichzelf herprogrammeren en door oefening kunnen wij ons dingen aanleren, die we eerst niet konden. Een puur mechanische opvatting verklaart dat niet: een machine zal nooit iets meer of anders doen dan waarvoor die is gemaakt.

Tot slot zie ik hierin de bevestiging van de boeddhistische opvatting, dat de oefening van het zelfbewustzijn en het zich verplaatsen in anderen leiden tot verheffing van jezelf. Het zich kunnen verplaatsen in de ander maakt ons mensen immers tot een hoger ontwikkeld wezen dan degeen die dit niet of minder goed kan. [MdV 6-12-2011]

De verzen gaan over hoe juist te handelen in het leven en ze geven een uitleg over ons bestaan. De verzen zijn cryptisch, waardoor er vele verschillende interpretaties zijn. De Amerikaanse schrijver Wayne Dyer heeft ze opnieuw geinterpreteerd en vertaald voor een breder publiek, zodat ze voor eenieder toepasbaar zijn om richting in het leven te vinden.

De verzen zijn cryptisch, om tot de kern van hun betekenis door te dringen is het nodig ze te lezen en te herlezen en er de betekenis uit te halen. Ze doen mij ook denken aan de koans uit het Zen-boedhhisme, taaie raadsels die ertoe dienen om de leerling te onderrichten, dat niets er toe doet. Jan-Willem van de Wetering beschreef deze koans in zijn boek “Zuivere leegte” als middel om te komen tot een onthechtheid, een besef dat alles relatief is en je slechts door “niet onverschillig loslaten” tot de diepste wijsgerige inzichten kunt komen.

In het eerste vers geeft Lao Tse al aan, dat de “Tao”, de Juiste Weg, niet te benoemen is en niet absoluut is. Dit is een diep relativistische wereldbeschouwing. De keerzijden van ieder begrip liggen tegelijkertijd in elkaar besloten. De tekst geeft aan, dat de essentie zichtbaar is, als men die niet nastreeft, en zodra men die gaat begeren, men slechts de uiterlijkheden ziet. Hierin klinkt ook de oud-Griekse filosofie van Plato door, die met zijn Ideeenleer stelt dat de essentie der dingen onzichtbaar is, en slechts kenbaar voor hen die begiftigd zijn. Lao Tse zegt: door stilte en meditatie en het zoeken naar inzicht in jezelf ontdek je de essentie. Wat wij in de werkelijkheid waarnemen is de vele uitingen van de essentie der dingen. In de Tao Te Ching worden die aangeduid als “de tienduizend dingen”.

Lao Tse spreekt over de ogenschijnlijke tegenstelling tussen begrippen. Het tweede vers verhaalt over de eenheid van schoonheid en lelijkheid. En het goede is slechts kenbaar, als je weet wat slecht is. Het vijfde vers gaat over onbevooroordeeld kijken naar de wereld: “Hemel en aarde zijn onpartijdig” en “De wijze is als hemel en aarde, niemand onthoudt hij zijn gunst. Hij geeft en geeft, zonder voorwaarden biedt hij zijn schatten aan iedereen aan” (ontleend aan Wayne Dyer, “De Levende Tao“).

Hoewel er vanwege de verschillende taalkundige uitleg meerdere vertalingen zijn, is de titel te vertalen als “Het boek van de Weg en de Deugd”. Verder is niet zeker, dat de Tao Te Ching door Lao Tse zelf geschreven is. Volgens geleerden zou de verzameling verzen door meerdere schrijvers opgeschreven zijn en een paar honderd jaar jonger zijn. Voor de geinteresseerden hier nog een interessante website waar een Nederlandse vertaling van de Tao Te Ching te vinden is.

De kunst om los te laten (“Wu Wei”), en door geestelijke training in staat te worden om tot de essentie der dingen door te dringen is onderdeel van het taoisme. Ook in het boeddhisme vind je dit terug. Door dit te oefenen bereik je een grote rekbaarheid van geest en ben je in staat om je focus te verleggen van kleine details tot een groot abstractieniveau, en door te dringen tot de essentie van alles. Daarbij laat je los, als hemel en aarde die onverschillig zijn, zonder echter compassieloos te zijn. De Tao Te Ching biedt een basis voor overpeinzing over het wezen der dingen en de mensen, aan de hand waarvan iedereen elke dag kan mediteren.

Plato kwam uit een vooraanstaande Atheense familie, die grote politieke invloed had. Plato stichtte de Atheense Academie, de eerste hogeschool in Europa, die heeft bestaan tot deze in 529 na Christus door een Romeinse keizer werd verboden. Aan deze Academie studeerde ook Aristoteles, de derde befaamde Griekse filosoof en leerling van Plato.
Socrates, Plato en Aristoteles kunnen dan ook niet los van elkaar gezien worden. Plato heeft naar wordt aangenomen in zijn geschriften veel weergegeven van de opvattingen van Socrates, die hij als twintigjarige voor het eerst ontmoette. Socrates zette zelf niets op papier, omdat hij het gesproken woord superieur vond. Socrates vergeleek het geschreven woord met mensen op een schilderij: je kunt er naar kijken, maar als je ermee probeert te spreken, zeggen ze niets terug. Alleen een levend gesprek tussen mensen maakt volgens hem het overslaan van de filosofische vonk mogelijk.

Wellicht mede vanwege die opvatting van Socrates heeft Plato als een van de eerste Griekse filosofen zijn werk in de vorm van dialogen geschreven. Zo kwam het geschreven woord in de buurt van de debatten die Socrates placht aan te gaan met omstanders. Nadeel is, dat je daardoor niet direct verneemt wat Plato’s eigen opvatting is, omdat er sprake is van dialectische discussie waarin tegengestelde standpunten aan de orde komen. Voor Socrates is de waarde van het filosofisch dispuut echter vóór alles, dat er net zo lang wordt doorgevraagd tot de overtuiging van de gesprekspartner aan het wankelen gebracht wordt en die niet langer zeker weet wat hij dacht dat zeker was. Dit doet denken aan de koan’s uit het Zen-boeddhisme. Doel is dat je kritisch en onderzoekend naar de wereld om je heen gaat kijken en er over nadenkt zonder vooringenomen te zijn. Niet alleen over de fysieke werkelijkheid maar ook over de niet tastbare begrippen (ideeën) als ‘deugd’, ‘liefde’ en ‘rechtvaardigheid’.

Plato bediende zich van methoden, die onderdeel zijn van de argumentatieleer en de logica. Een belangrijke methode is die van de dialectiek, een gesprekstechniek, die uit een vraag- en antwoordspel bestaat. Daarbij maakt Plato gebruik van (bewust) opgeroepen tegenstellingen om de begrippen die het onderwerp van bespreking zijn nader af te bakenen. Bij Plato wordt de dialectische methode verheven tot een kunst, waarbij de dialogen zo zijn opgebouwd, dat hiermee een achterliggende structurele gedachte wordt uiteengezet. Daarin verschilt de dialectiek zoals Plato die gebruikt van die van de sofisten, een door Socrates en Plato verguisde groep debaters die niet op zoek waren naar abstracte waarheden maar die slechts wilden opleiden tot vocale behendigheid met geen ander doel om de tegenstander omver te praten. Een soort verbale worstelwedstrijd, bedoeld om de jeugd te scherpen en op te leiden voor politieke ambten. Socrates en Plato wilden echter door hun dialectiek komen tot de afgrenzing van leerstukken en begrippen, om tot een hoger inzicht en kennisniveau te komen.

Plato bestrijdt de sofisten niet alleen omdat zij niet zoeken naar diepere waarheid, maar ook vanwege hun relativisme. Socrates en Plato zijn ervan overtuigd, dat er het individu overstijgende (ethische) waarden bestaan. Daartegenover propageerde een sofist als Protagoras met zijn bekende uitspraak De mens is de maat van alle dingen een meer subjectief waarheidsbegrip.

Plato verdiepte zich ook in drogredenen, een ander door de sofisten ingezet middel, bedoeld om de gesprekspartner op het verkeerde been te zetten. Plato legde deze drogredeneringen juist bloot om het rookgordijn weg te nemen, waarmee zij het inzicht in het ware en juiste verhullen. Volgens Aristoteles onderscheidt de dialectiek zich hierin van de retoriek, die juist gericht is op het overtuigen en niet op het zoeken naar waarheid.De oudst bekende tekst over het onderwerp drogreden is Plato’s dialoog Euthydemus. In het werk De sophisticis elenchis van Aristoteles worden deze drogredenen benoemd en verder ontleed.

Plato’s werk omvat een periode van ongeveer 50 jaar. Plato’s oeuvre vertoont een verbluffende diversiteit aan onderwerpen, gepaard gaand met een even grote diversiteit aan stijl, methode, sfeer en toon. Er worden drie perioden onderkend.

In zijn vroege werken geeft Plato vooral de dialogen van Socrates weer, meestal over ethische onderwerpen. Socrates gaat in deze dialogen op zoek naar definities van bepaalde algemene begrippen. Telkens brengt Socrates zijn gesprekspartners in verlegenheid, omdat ze geen consistente antwoorden op zijn vragen kunnen geven. De definities die gegeven wordt op zijn vragen naar het wezen van een begrip als ‘Moed’ of ‘Vriendschap’ blijken steeds weerlegd te worden door Socrates vraagtechniek.

De werken uit de tweede levensperiode hebben de meeste bekendheid gekregen, omdat in deze periode Plato’s beroemde metafysische opvattingen gestalte krijgen. Zijn overtuiging dat er vaste ethische waarden bestaan, krijgt gestalte in de aanname dat er ‘Ideeën’ (of ‘Vormen’) bestaan. Dit zijn onzichtbare, tijdloze, perfecte voorbeelden, waarvan de verschijning in de wereld om ons heen slechts zwakke afspiegelingen zijn. Deze ethische Ideeën zijn absolute standaarden, geldig voor alle mensen. Plato licht dit toe met het beeld van een grot, waarin om een bocht de absolute Idee (of Vorm) zich aan het oog ontrekt, en door het licht van een vlam zien we de schaduw van het Idee geprojecteerd in de ruimte waarin wij ons bevinden. Wat we zien is dus slechts de projectie van de abstracte Idee, die wij alleen op “metafysische” wijze met de kracht van ons denken kunnen (proberen te) kennen.

Volgens Plato is de mens in staat deze Ideeën te kennen, waarbij sommigen hierin vaardiger zijn dan anderen. Zo zijn echte filosofen ook in staat de Idee ‘Rechtvaardigheid’ te kennen, en dat is de enige methode om tot een rechtvaardige samenleving te komen. In de ideale Staat zijn filosofen aan de macht, want zij weten wat Rechtvaardigheid is, en kunnen deze dus het best realiseren in de wereld om ons heen.

In de Staat, een dialoog die begint met het zoeken naar de definitie van ‘rechtvaardigheid’, wordt de ‘ideale’ staat beschreven. De selecte groep heersers/filosofen krijgt een zeer gedegen training. Verder zijn er wachters, ‘soldaten’ die de veiligheid moeten garanderen, en de rest van het volk. Een driedeling waarmee het optimum wordt bereikt doordat ieder (onder)deel zijn plaats kent (en behoudt), en ieder het zijne doet: het principe van Plato’s opvatting van rechtvaardigheid. Vermoedelijk is Plato bij dit werk geïnspireerd door de (onrechtvaardige) terdoodveroordeling van Socrates. Deze Platoonse zienswijze heeft ook een zeker ondemocratisch gehalte: doordat sommigen beter inzicht in de pure Ideeën hebben, staan zij boven het volk en moeten zij zorgen voor een rechtvaardig staatsbestel.

Naast deze statische indeling (de waarneembare wereld om ons heen, en een onzichtbare wereld van Ideeën, en onze ziel die een tussenpositie inneemt) beschrijft Plato in zijn werken Symposium en Phaedrus de dynamische component, eros geheten, een energie (of drift) die ons voortdrijft en ons kan opstuwen in de richting van de Ideeën. Maar deze eros kan ook ‘slecht’ worden aangewend, en ons doen verlangen naar en hechten aan de zinnelijke wereld om ons heen.

Plato’s werk uit zijn latere periode is minder literair en idealistisch en meer strikt filosofisch, en tendeert meer naar gewone tekst. Zijn ‘metafysica’ lijkt nu een minder prominente rol te spelen. Zo draait het werk Theaetetus rond de vraag: Wat is kennis?, zonder dat de Ideeënleer bij de beantwoording betrokken wordt. Is kennis hetzelfde als waarneming? Of is kennis hetzelfde als waarneming in combinatie met een soort verantwoording?

Het werk Staatsman bevat algemene methodologische beschouwingen, maar handelt deels ook over ‘politiek’ (staatsvormen), een onderwerp dat Plato in zijn grootste en laatste werk Wetten (Nomoi) uitgebreid behandelt. Ook hier lijkt een verdere tendens van minder ‘idealisme’ ten gunste van ‘realisme’, waar te nemen.

De wezenlijke kritische vragen en methodes om tot inzicht te komen, zoals Plato die in navolging van Socrates heeft uitgewerkt, vormen de basis van de hedendaagse Westerse filosofie. Tot op de dag van vandaag strijden idealisten (die geloven in onveranderlijke abstracte normatieve waarden) en relativisten (die betogen dat alles wat wij kennen bepaald wordt door degeen die waarneemt, en afhankelijk is van waarnemer en perspectief) om hun gelijk. Deze filosofische inzichten van Plato zijn zelfs nog actueel in ons hedendaagse politieke denken. Kan het volk bepalen, wat goed is voor het volk? Of moeten sommige meer verlichte geesten dit voor hen doen? [24-09-2011 MdV, met dank aan Wikipedia]