Eindeloos bewustzijn Descartes evolutietheorie
| bewustzijn | 'Eindeloos
bewustzijn' auteur Pim van Lommel (2007) Dit intrigerende boek beschrijft de bevindingen van Van Lommel in een door hem uitgevoerd onderzoek naar het menselijk bewustzijn. In zijn praktijk als cardioloog werd hij geconfronteerd met mensen, die na een reanimatie een "bijna dood ervaring" rapporteerden. Zij vertelden over uittredingservaringen, het door een tunnel gaan en het bereiken van een helder licht gepaard aan een ervaring van overweldigende liefde, en ontmoetingen met overleden mensen die hen terugstuurden. Daar kwam bij, dat deze patiënten ook feiten over hun reanimatie bleken te hebben waargenomen, die zij volgens de huidige stand van de medische wetenschap niet konden waarnemen omdat zij op dat moment buiten bewustzijn waren en hun hersenen niet functioneerden. Van Lommel vond dat op een serieuze en wetenschappelijke wijze ingegaan diende te worden op deze telkens terugkerende en consistente verhalen. Van Lommel heeft deze ervaringen in een consistent wetenschappelijk onderzoek in kaart gebracht, samen met twee psychologen. Het verslag van dit onderzoek in The Lancet heeft zeer veel teweeg gebracht. In zijn boek beschrijft Van Lommel het onderzoek en geeft een uiteenzetting, waarom hij denkt dat deze ervaringen wel degelijk serieus te nemen zijn en hoe deze aan de hand van ontwikkelde wetenschappelijke theorieën en wetenschappelijke ontdekkingen te verklaren zouden kunnen zijn. Hij ontwikkelt met kracht van wetenschappelijke argumenten een alleszins overtuigend klinkende theorie, dat het bewustzijn iets is dat uitstijgt boven de materie waaruit wij bestaan. Dat klinkt behoorlijk vaag, maar is minder vaag dan het lijkt. Van Lommel laat aan de hand van de kwantummechanica zien hoe het 'eindeloos' bewustzijn te begrijpen zou zijn. In de kwantummechanica zijn en worden door zeer grote geleerden (Einstein en andere grootheden) ongerijmde inzichten ontwikkeld, die maar al te waar blijken te zijn. Materie kan in de kwantummechanica zichzelf als het ware ontstijgen en overgaan in een andere status en dimensie, waarin het eigenschappen heeft die bizar en ongelooflijk zijn, zoals het tegelijk wel en niet hebben van massa. Van Lommel baseert zijn theorie op deze inzichten, en komt tot de conclusie dat het individuele bewustzijn zoals wij dat ervaren een tegenhanger heeft in een andere dimensie, waar andere natuurkundige wetten gelden. Het bestaan van andere dimensies dan die wij in het dagelijks leven kennen is overigens ook in de kwantummechanica aanvaard. In die zgn. non-lokale ruimte is er geen sprake van tijd of afstand. Van Lommel legt uit welke plaats het bewustzijn hierin zou kunnen hebben, hoe dit zich verhoudt tot het alledaagse individuele bewustzijn zoals wij dat ervaren, en hoe het bewustzijn in het menselijk lichaam te plaatsen zou kunnen zijn. Deze theorie is absoluut intrigerend en zet je wereldbeeld drastisch op zijn kop. Van Lommel verdient bewondering voor zijn onderzoek en voor dit boek. Juist doordat het een zo indringende en revolutionaire visie op het bewustzijn is, roept dit bij mensen die bang zijn zich de vragen te stellen die hij stelt, grote weerstanden op. In zijn boek beschrijft hij dan ook dat zijn onderzoek verketterd is en hij door andere wetenschappers als charlatan is neergezet. Dat terwijl hij in alles een kritische en wetenschappelijke blik voorop blijft stellen, en voor zover voor de niet deskundige lezer is na te gaan op een deskundige manier voortbouwt op bestaande wetenschappelijke inzichten en precies aangeeft welke daarvan algemeen aanvaard zijn en welke nog ter discussie staan. Hij voert de lezer langs bepaald niet eenvoudige theorieën, maar het boek blijft goed leesbaar. Een absolute aanrader. [MdV 24 juli 2008] |
| Descartes | In
het boekje "Descartes in 90 minuten" van Paul Strathern wordt
het leven en denken van Descartes toegelicht. Het is een erg prettig en
inderdaad snel leesbaar boekje. De grote verdienste van Descartes
(1596-1650) is dat hij als een van de eerste Westerse filosofen het
Middeleeuwse mystieke denken verliet en de wereld puur determineerde met
zijn logisch denkvermogen. Daarbij kwam hij tot soms verbluffende
waarnemingen en ontdekkingen. Het belangrijkste vertrekpunt van Descartes
is zijn befaamde stelling: "Cogito ergo sum" ("Ik denk dus
ik ben"). Dit is de ultieme verwoording van de suprematie van het
bewustzijn. Je bestaat bij de gratie van je bewustzijn. Een ander centraal uitgangspunt van Descartes was dat hij er van uit ging, dat de wereld uit twee substanties bestaat: uit materie en uit geest. De geest is volgens hem ondeelbaar en neemt geen ruimte in. Materie is deelbaar en neemt wel ruimte in, en is onderworpen aan natuurkundige wetten, aldus Descartes. De kernvraag is echter: hoe worden geest en materie verbonden in een lichaam, en hoe bestuurt de geest het lichaam dan? Deze thematiek is een kernvraag die terugkeert in de discussie tussen de materialisten en de spiritualisten. Uit het boekje over de existentiële fenomenologie hoop ik hier meer over te leren. [MdV 5 november 2008] |
| evolutietheorie | Op
6 januari 2009 zond de EO een aflevering
uit van Het Elfde Uur, met Andries Knevel. Deze ging in gesprek met de
wetenschappers Tom Zoutewelle, Bas Haring en Cees Dekker over de
evolutietheorie. Bij toeval viel ik daar in (ik zou niet zo snel spontaan
een programma met Andries Knevel bekijken), maar het debat vond ik wel
interessant. De vraag was: is de evolutietheorie nu al dan niet strijdig
met geloof in (de christelijke) God? De "creationist" Zoutewelle
vindt van wel. Hij trekt de evolutietheorie in twijfel. De enige concessie
die hij doet, is dat hij erkent dat het heelal, de aarde en de mens niet
in 6.000 jaar geschapen zijn. Maar volgens hem moet de Bijbel wel
letterlijk genomen worden, in die zin dat als er staat dat God de mens
geschapen heeft naar zijn evenbeeld dit echt los moet worden gezien van de
andere schepping, en de mens dus niet uit andere soorten kan zijn
ontstaan. Dit is echt een apart wondertje geweest was God
hoogstpersoonlijk in elkaar geknutseld heeft volgens hem. Hij gaat zelfs
zo ver, dat wanneer mocht blijken dat de evolutietheorie wel juist is, dit
er wel eens toe zou kunnen leiden dat hij zijn geloof in God verliest.
Haring leidde dit tot de vraag of dit niet een wat hoogmoedig standpunt
is, of dit de mens niet ten onrechte op een voetstuk plaatst ten opzichte
van de rest van de "Schepping". Hij stelt zich op een atheïstisch
of als je wilt een agnostisch standpunt. Hij zegt overigens dat de
evolutietheorie op zichzelf niks zegt over de reden waarom het leven is
ontstaan of de herkomst daarvan. Hij presenteert diverse denkbare
Godsbeelden, zoals een niet zo invloedrijke God die ooit eens het Leven
geschapen heeft, waaruit verder vanzelf de creatie met de mens als (een
van de) uitvloeisels is voortgekomen zonder dat Hij zich er nog mee
bemoeid heeft. Of een God die meer te maken heeft met "de neiging tot
het goede", met de kunst elkaar lief te hebben en om elkaar te geven.
Dat bijt de evolutietheorie dan helemaal niet, want dat staat los van de
technische ontstaansgeschiedenis. Ik moet zeggen, dat ik dat ook een wat
raar beeld vind. Het meeste sympathie heb ik dan nog voor Cees Dekker, die
zegt: nee ik zie de hand van God in de hele creatie, ook in alle elementen
van de evolutietheorie. En hij geeft daarbij toe: dat is geen wetenschap,
en dat moet je daar ook niet mee vermengen, bijvoorbeeld ook niet in het
onderwijs. Dat is slechts een (persoonlijke) visie op de werkelijkheid,
waarmee (het ontstaan van) de wereld en de mens door een bepaalde bril van
zingeving worden bekeken. Hij gelooft daarbij wel in een persoonlijke God,
een God zoals die in de Bijbel staat, tot wie je je kunt wenden, en die
zich met onze beslommeringen bemoeit. Je kunt met die overtuiging zoals
Stephan Sulke tot God zingen:
"Du lieber Gott, komm doch mal runter, und schau dir die Bescherung selber an. Du lieber Gott, komm doch mal runter, ich schwör dir dass man hier verzweifeln kann. Und schick uns diesmal nicht den Junior her, das ging beim letzten Mal schon schief. Du sollst es machen so wie vorher, als Mozes durch die Wüste lief...". Daar
zie ik dan weer niet zoveel in. Het debat bij Knevel brengt ons (hoewel
erg interessant) toch niet veel verder. Want in wezen kunnen alledrie
alleen maar melden: ik geloof zus of ik geloof zo, of ik geloof dat ik
niks geloof / weet niet. |